Uitgaan & Cultuur

Door Jenny ter Maat

Zestig jaar Molukse wijk in Rijssen: ‘Gebouw Teripang openstellen voor hele Rijssense gemeenschap’

Ichtus Rahanra (links) en Refalino Renjaan, bestuursleden van Teripang. Eigen foto

RIJSSEN – Zeventig jaar geleden zetten de eerste Molukkers voet op Nederlandse bodem. Tien jaar daarna kwamen de eerste Molukse gezinnen, vanuit de opvangkampen, naar Rijssen. Voor de Molukkers gold voor de eerste vijf jaar in Nederland een strakke ‘lockdown’. Molukkers in Overijssel herdenken zaterdag 4 september dat de eerste generatie Molukkers voet op Nederlandse bodem zette.

Vanaf 21 maart tot en met 21 juni 1951 kwamen elf schepen met ruim 12.5000 ex-KNIL militairen en hun gezinnen van Indonesië tijdelijk naar Nederland. Ze kwamen niet om economische redenen, het was een dienstbevel. Onder hen ook de (groot)ouders van Ichtus Rahanra en Refalino Renjaan.
Rahanra groeide op in de Molukse wijk in Zwolle en verhuisde later naar Rijssen; Renjaan is geboren en getogen Rijssenaar. Beiden zijn bestuurslid van de Molukse stichting Teripang. 

Vijf jaar ‘lockdown’
De Molukkers werden opgevangen in een aantal kampen, waaronder voormalige strafkampen. “De Molukkers die hier aankwamen was beloofd dat ze na een half jaar weer terug zouden gaan. Maar die belofte werd niet waar gemaakt. Voor de Molukkers werd het een ‘lockdown’ die jaren duurde”, vertellen ze. “Onze grootouders mochten helemaal niks: niet werken, de taal niet leren, je mocht het terrein helemaal niet af. Daar zat je dan in die oude barakken. De bakker en de melkboer kwamen op het kamp. Het eten kwam uit de gaarkeuken van het kamp.” 

Van de zestien gezinnen, die in 1961 naar Rijssen kwamen, kwamen veertien families uit kamp Eerde in Ommen, een gezin uit Teuge en een uit woonoord De Hoge Horst in Groesbeek. “Deze mensen waren allemaal Tanimbarnezen, afkomstig van de Tanimbar eilanden. In 1964 kwam nog een aantal gezinnen naar Rijssen vanuit kamp Laarbrug in Ommen, deze families waren oorspronkelijk afkomstig van de Kei eilanden.”
Naast de gebroken belofte van de terugkeer beloofde de regering nu dat Molukkers een aparte status hadden wat het samenwonen in een wijk betreft. In Rijssen kregen ze woningen toegewezen in een deel van de Graaf Ottostraat en De Ruyterstraat.

De Molukkers die zestig jaar geleden in Rijssen kwamen, waren protestant. De kinderen gingen naar de Oranjeschool. In 1968 kreeg de Molukse wijk een kerkgebouw. “Tot in de zeventiger jaren dachten nog veel Molukkers dat ze terug zouden keren. Ook de opleidingen voor onze jongeren waren daarop gericht. De meeste Molukse jongeren gingen naar het praktijkonderwijs. Als ze teruggingen, hadden ze een beroep geleerd, waarmee ze daar hun brood konden verdienen.”

Langzamerhand werd steeds duidelijker dat dit niet het geval zou zijn. De Molukkers voelden zich in de steek gelaten en aan hun lot overgelaten door de Nederlandse overheid. Pas na de gewelddadige kapings- en gijzelingsacties in 1977 kwam er een omslag bij de Nederlandse regering. Er kwamen allerlei initiatieven die de integratie van Molukkers in de Nederlandse samenleving soepeler moesten laten verlopen. Ook in Molukse gemeenschap in Rijssen groeide het besef dat de toekomst in Nederland lag. “Toen bleek dat het teruggaan er niet inzat, volgden steeds meer jongeren het hoger onderwijs. Anderen, die eerder het advies kregen voor huishoud- of ambachtsschool, schoolden zich later bij.” 

Een belangrijk item, dat in de lijn van de herdenking ter sprake komt, is de geschiedenis van de Molukkers, die lang niet altijd even bekend is. Nederland en de Molukken delen een geschiedenis van ruim 350 jaar, een geschiedenis waarvan veel zaken niet behandeld werden in de Nederlandse geschiedenisboekjes. “Het zijn pijnpunten in de Nederlandse geschiedenis. Je vertelt niet graag Jan Pietserszoon Coen op de Molukken zo’n 15.000 mensen uitgemoord heeft, het bloedbad van Banda, om de monopoliepositie van de Nederlandse handel in onder andere nootmuskaat en kruidnagel veilig te stellen. De VOC handelde daarin; de basis van de welvaart in Nederland heeft alles te maken met de Molukken. De monopolieposities van nootmuskaat en kruisnagel liggen overigens nog steeds in Rotterdam. Bedrijven als Shell en Unilever zijn ontstaan in Nederlands-Indië”, vertelt Rahanra. Politiek gezien zijn, van de zeven Molukse wijken in Overijssel, Zwolle en Rijssen niet echt RMS geörienteerd.

Herdenken is ook vooruit kijken. De bestuursleden van Teripang, uit de derde generatie, hebben hun weg in Nederland gevonden. “Onze toekomst, en die van onze kinderen, ligt in Nederland.”
In Rijssen wonen nu nog zo’n tweehonderd Molukkers, maar niet allemaal meer in de Molukse wijk. De contacten met de gemeente zijn goed. Gebouw Teripang is onlangs opgeknapt, met veel vrijwillige inzet. De stichting wil het gebouw openstellen voor de hele Rijssense gemeenschap. “We verhuren het gebouw aan onder andere verenigingen, koren en particulieren. Er is een bar en mensen kunnen hun eigen eten en drinken meenemen voor vergaderingen, bijeenkomsten of feestjes. Normaal kunnen er tot honderdvijftig mensen in, nu, op anderhalve meter, zo’n vijftig.”, aldus Rahanra en Renjaan. Voor de  huur van het gebouw kan contact gelegd worden via teripangbestuur@gmail.com, of 06 20854925.  

Verbroken Belofte
Overijssel is de enige provincie in Nederland die uitgebreid aandacht schenkt aan de Molukkers en hun geschiedenis. Dat gebeurt door de herdenking op 4 september in Nijverdal, maar ook door het uitgeven van het boek ‘Verbroken Belofte’ met daarin verhalen van bewoners van de zeven Molukse wijken in Overijssel, geschreven door Ditta op den Dries. Tijdens de herdenkingsdag wordt het boek gepresenteerd.
Voor het boek kan al ingeschreven worden via 70jaarsmo@gmail.com. In de voorverkoop tot 4 september kost het 15 euro, exclusief verzendkosten; vanaf 5 september 20 euro, exclusief verzendkosten.

Uit Rijssen werden Lucas Labobar, Nel Vlijt en Vasthi Masela geïnterviewd.
Al vast een quote daaruit van Labobar, voorzitter van Teripang: “Je moet niet altijd in je achteruitkijkspiegel kijken. Als je dat wél doet, dan kom je niet vooruit. We mogen de geschiedenis nooit vergeten, maar we moeten er juist kracht uit putten om naar de toekomst te kijken.” 

Reacties

graag zou ik het boek verbroken beloften 1 exemplaar bestellen voor 15 euro  HDannenberg wet hh koteboslaan79 rijssen 7461 pj