Batchingkamer bij Ter Horst was een mooie naam voor zo’n afdeling

Een foto van de website Erfgoed Rijssen-Holten. Op 20 juni 1979 ontstond brand in de zogenaamde batchingkamer van de jutefabriek aan de Wierdensestraat. Op de foto staat burgemeester Gerrit Jan Smit (midden) te praten met een van de eigenaren van de jutefabriek, “menear” Tim ter Horst (rechts). De fiets rechts is van de burgemeester, die snel even poolshoogte kwam nemen. De man links is Gerrit Pas, Geait van ’n Roes. Maar dat weten we niet zeker.

Aan ons juteverleden hangen allemaal on-Nederlandse vaktermen. Smederij, ververij, spinnerij, spoelerij en weverij gaat nog wel. Bij sterkerij kunnen we ons ook iets voorstellen. Maar wat is de batchingkamer en de krasserij? Daarvoor moet je een beroep doen op de echte kenners. Hein Roosink (1929 – 2012) schreef een boek over Ter Horst. Daarin legt hij uit dat de strak geperste jutebalen in de batchingkamer worden losgemaakt en de batcher handmatig de “plukken” jute van ongeveer een kilo afweegt. Die worden dan soepel gemaakt in zeer heet mengsel van olie, soms walvistraan en een emulgator. Emulgator zit tegenwoordig ook in de pindakaas.

Stof
Batch is een Engelse term voor een bepaalde hoeveelheid. In de batchingkamer werden inderdaad de hoeveelheden afgepast door de batcher. Een prachtige naam voor een afdeling die niet erg populair was, want het handmatig losmaken van de jutebalen ging met veel stof gepaard.
De uitleg van het productieproces zit ook vol Engelse termen, want de textielindustrie is immers van Engelse oorsprong, net als de leren voetbal van Rijssen Vooruit. Het juteboek van Roosink spreekt over finishercards, pins, inches, breakerrollen, heads, push-bar fallers, gills, doublingplates, drawingframes en triple threads.

Sterkerij
In de sterkerij werden de jutevezels sterker gemaakt. Daar is onze huidige onderneming De Sterkerij naar genoemd. Ook een Nederlands klinkend woord is: krasserij. Daar werden de jutelonten over krasplanken gehaald. Daar zaten stalen pennetjes in en die kamden de vezels nog fijner uit. Overigens kwam daar ook het nodige stof bij vrij. Krassen is eigenlijk een klanknabootsend woord. Misschien gaf het kammen van de jutevezel ook zo’n soort geluid.

Voordeel
Je had indertijd ook schoonmaakmiddel Omo, waarvan de reclamefolders vertelden: “Schuimt en kan niet krassen. Doe met Omo uw voordeel!” Ik heb dan weer de flauwe neiging om te vragen: en waarmee dan uw achterdeel?

onjuist of oneens: dannenberg@twenthetekst.nl